Land in Beweging

'Op deze website nemen wij u ieder seizoen mee het landschap in door middel van een column. Ido Borkent, eigenaar van Bosland Adviesbureau en bij Land in Beweging betrokken als meedenker, schrijft deze enthousiaste columns. Ido beheert bosgebieden en natuurterreinen. Zijn functie is te omschrijven als 'technisch ecoloog', voor het grote publiek "boswachter". Concreet beheert Ido twee natuurterreinen in Nederland: het Nationaal Park De Maasduinen in Noord Limburg en op de Leusderheide en omgeving in de provincie Utrecht. Daarnaast geeft hij beheersadviezen aan andere organisaties of eigenaren van natuurterreinen. Belangrijke nevenactiviteiten zijn het hoofdredacteurschap van het Vakblad NatuurBosLandschap en het lidmaatschap O+BN Deskundigenteam droge zandgronden; een soort denktank op het gebied van natuurherstel en ontwikkeling van het Ministerie van EL&I.'

Eén van de vele voordelen van Nederland is het veranderlijke weer. In ieder geval altijd goed voor een praatje. Het bevordert onze polder-saamhorigheid: gedeelde smart vanwege "slecht weer" is in ieder geval gedeeld. En weeroptimisten à la Erwin Krol leiden dat verder in goede banen. Die dagelijkse verandering zie je ook in een langere golfbeweging met kenteringen terug, de seizoenen. Het meest spectaculair is natuurlijk de wisseling der seizoenen. We kennen het allemaal: de aankomende herfst, de invallende winter, en nu het voorjaar dat op uitbreken staat. Voor sommigen is dat moment gekomen als het ineens Rokjesdag is. Hier is nog een oerdrift in de stadse mens te herkennen. Ja, waarlijk een zeer blije dag met Terrasjesweer!

Maar voordat het zover is, kan je buiten al veel zien. Ik vind dat echt een van de mooiste periodes in het jaar, qua sfeer vergelijkbaar met de dag voor je verjaardag, vroeger. Beloftevol. In de tuin pionieren de sneeuwklokjes en boerenkrokussen. Nog geen blaadje aan een boom te zien, maar je voelt dat het op losbarsten staat. Was het maar vast zover, de zoete voorjaarslucht! Al je zintuigen staan er voor open . . .

De overgang van winter naar lente is al wandelend in het veld echt goed te beleven. Zeker op een dag als 4 maart 2011. Het is koud, 's nachts vriest het nog, en overdag is er een strakke blauwe hemel maar al een krachtig zonnetje. Wij gingen op bezoek in de Marspolder, gelegen in de Betuwe tegenover Rhenen op de Utrechtse Heuvelrug. Landschappelijk helemaal geweldig met zo'n goed zicht. Helder water, bomen, heuvels in de verte en rust.

We speuren naar het voorjaar, en zien ook nog wat aspecten van de winter. Om met dat laatste te beginnen: op de plas zwemmen, naast vele kuifeenden en meerkoeten, twee wintergasten, het Nonnetje en de Brilduiker. Beetje vergelijkbare duikeenden, die niet of nauwelijks in Nederland broeden, maar dat in de noordelijke delen van Scandinavië en Rusland doen, tot in Siberië. Nog een weekje of zo, dan zijn ze weg. Het voorjaar was aan ze te zien, want ze zwommen en vlogen al in paartjes rond. Vooral de mannetjes zijn nu prachtig gekleurd, met veel wit en ragfijn zwarte lijntjes. Het zag er weer piekfijn uit, en om daarvan als mens te kunnen genieten, is een goede verrekijker, of een telescoop wel handig. Ja, en nu nog even een paar duizend kilometer vliegen, eieren leggen en jongen grootbrengen. Eigenlijk onvoorstelbaar.

Een ander spoortje van de winter is te zien aan de opvallend helderrode bessen van de Gelderse roos, die nog in grote trossen aan de stuiken hangen. Niet echt lekker, blijkbaar. Na de vorst willen zanglijsters of merels ze wel eens eten, en pestvogels [ook een échte wintergast] schijnen dol te zijn op deze bittere bessen. Die zijn hier blijkbaar nog niet langs geweest. Even verderop horen we allerlei zacht gekwetter. We zien groenachtige, wat gestreepte zangvogeltjes fourageren op elzenproppen. Het zijn merendeels Sijzen, die straks naar noord-Europa trekken om te broeden, en Groenlingen, die dat gewoon hier doen.


In dit wat warmere, beschutte hoekje van deze bossingel zien we in de korte grasberm van het wandelpad kleine, gele, paardbloemachtige bloemetjes op een kort steeltje. Het is voorjaarsbode nummero 1 in plantenland: Klein hoefblad. Een van de opvallendste eigenschappen van deze pionierplant is de gescheiden ontwikkeling van bloemen en planten. Gebruik makend van het in de wortelstok verzamelde reservevoedsel bloeit de plant heel vroeg, en pas in april, een maand later verschijnen de hoekige bladeren. Even later richten de dan uitgebloeide bloemetjes zich nog één keer op om het zaad met pluis te verspreiden.

Zien we hoefblad bloeien, dan weten we het: het voorjaar is eindelijk aangebroken! Nu nog Rokjesdag.

Ido Borkent,
begin maart 2011.